Buddhist Vivah Paddhati : महाराष्ट्रातील नवबौद्ध विवाह प्रक्रिया कशी असते?

20260630 194943 scaled — **तथागत बोधीसत्व डा. बाबासाहेब आम्बेडकर**

Buddhist Vivah Paddhati : महाराष्ट्रातील नवबौद्ध विवाह हा प्रामुख्याने डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी स्वीकारलेल्या बौद्ध धम्माच्या तत्त्वांनुसार साधेपणाने आणि समतेच्या भावनेने केला जातो. अनेक ठिकाणी विवाहाची नोंदणी विशेष विवाह अधिनियम, 1954 किंवा लागू असलेल्या कायद्यांनुसारही केली जाते.

cropped 120895 — **तथागत सर्वोत्तम भुमिपुत्र सिद्धार्थ गोतम बुद्ध**

Buddhist Vivah Paddhati : नवबौद्ध विवाहाची सामान्य प्रक्रिया

• वधू-वरांची संमती

• दोघांची स्वेच्छेने विवाहास संमती आवश्यक असते.

• कायदेशीर वय पूर्ण असणे आवश्यक (पुरुष 21 वर्षे, महिला 18 वर्षे).

🙏 बुद्ध वंदना आणि त्रिशरण-पंचशील

• विवाहाची सुरुवात बुद्ध वंदनेने होते.
• वधू-वर त्रिशरण (बुद्ध, धम्म, संघ) आणि पंचशील ग्रहण करतात.
• मंगलगाथा व प्रतिज्ञा

नवबौद्ध विवाह, धम्मकार्य किंवा दैनंदिन उपासनेत प्रामुख्याने खालील बुद्ध वंदना (त्रिशरण आणि पंचशील) म्हटली जाते.

बुद्ध वंदना (नमो तस्स)

नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स।

नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स।

नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स।

त्रिशरण

बुद्धं सरणं गच्छामि।

धम्मं सरणं गच्छामि।

संघं सरणं गच्छामि।

दुतियम्पि बुद्धं सरणं गच्छामि।

दुतियम्पि धम्मं सरणं गच्छामि।

दुतियम्पि संघं सरणं गच्छामि।

ततियम्पि बुद्धं सरणं गच्छामि।

ततियम्पि धम्मं सरणं गच्छामि।

ततियम्पि संघं सरणं गच्छामि।

पंचशील

१. पाणातिपाता वेरमणी सिक्खापदं समादियामि।

(कोणत्याही सजीवाची हत्या करणार नाही.)

२. अदिन्नादाना वेरमणी सिक्खापदं समादियामि।

(चोरी करणार नाही.)

३. कामेसु मिच्छाचारā वेरमणी सिक्खापदं समादियामि।

(अनैतिक लैंगिक वर्तन करणार नाही.)

४. मुसावादा वेरमणी सिक्खापदं समादियामि।

(खोटे बोलणार नाही.)

५. सुरामेरयमज्जपमादट्ठाना वेरमणी सिक्खापदं समादियामि।

(दारू व इतर मादक पदार्थांचे सेवन करणार नाही.)

हीच बुद्ध वंदना महाराष्ट्रातील बहुतेक नवबौद्ध विवाह, धम्मसभा आणि बौद्ध उपासनेत नियमितपणे म्हटली जाते.

• भिक्खू किंवा धम्माचार्य यांच्या उपस्थितीत धम्मोपदेश दिला जातो.
• वधू-वर परस्पर निष्ठा, समानता आणि सहजीवनाच्या प्रतिज्ञा करतात.
• हारांची देवाणघेवाण

• वधू-वर एकमेकांना हार घालून विवाहाची स्वीकृती दर्शवितात.
• पारंपरिक हिंदू विवाहातील सप्तपदी, होमहवन किंवा कन्यादान यांसारखे विधी सहसा केले जात नाहीत.

🛕 बौद्ध विवाहासाठी उपयुक्त साहित्य

✔️ ध्यानमग्न बुद्ध मूर्ती – Amazon वर पहा

आशीर्वाद आणि विवाह नोंदणी

उपस्थितांकडून शुभेच्छा व आशीर्वाद दिले जातात.
विवाहाची कायदेशीर नोंदणी करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.Buddhist Vivah Paddhati याला महत्वाचे मानते.

• आवश्यक कागदपत्रे
• आधार कार्ड / ओळखपत्र
• जन्मतारीख किंवा वयाचा पुरावा
• पत्त्याचा पुरावा
• पासपोर्ट आकाराचे फोटो
• अविवाहित असल्याचा किंवा लागू असल्यास घटस्फोट/जोडीदाराच्या मृत्यूचा पुरावा
• नोंदणीसाठी आवश्यक साक्षीदार

Buddhist Vivah Paddhati : नवबौद्ध विवाहाची वैशिष्ट्ये

• साधेपणा आणि कमी खर्च
• स्त्री-पुरुष समानतेवर भर
• अंधश्रद्धाविरहित आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन
• हुंड्याला विरोध
• संविधानिक मूल्यांचा सन्मान

ही प्रक्रिया स्थानिक बौद्ध विहार, धम्माचार्य किंवा विवाह आयोजित करणाऱ्या संस्थेनुसार थोडी बदलू शकते, परंतु मूलभूत तत्त्वे वरीलप्रमाणेच असतात.

बुद्ध वंदना – 5 FAQs

1. बुद्ध वंदना म्हणजे काय?

बुद्ध, धम्म आणि संघ यांच्याप्रती श्रद्धा व्यक्त करून त्रिशरण व पंचशील ग्रहण करण्याच्या प्रार्थनेला बुद्ध वंदना म्हणतात.

2. बुद्ध वंदना कधी म्हणतात?

बौद्ध विवाह, धम्मसभा, बुद्ध पौर्णिमा, धम्मचक्र प्रवर्तन दिन, उपासना तसेच दैनंदिन प्रार्थनेच्या वेळी बुद्ध वंदना म्हटली जाते.

3. बुद्ध वंदना कोणत्या भाषेत आहे?

बुद्ध वंदना प्रामुख्याने पाली भाषेत आहे. तिचा अर्थ मराठीसह अनेक भाषांमध्ये उपलब्ध आहे.

4. बुद्ध वंदनेत कोणते मुख्य भाग असतात?

बुद्ध वंदनेत “नमो तस्स”, त्रिशरण (बुद्ध, धम्म, संघ यांचे शरणागमन) आणि पंचशील (पाच नैतिक नियम) यांचा समावेश असतो.

5. बुद्ध वंदना म्हणण्याचे महत्त्व काय आहे?

बुद्ध वंदनेमुळे मन शांत होते, नैतिक जीवन जगण्याची प्रेरणा मिळते आणि करुणा, प्रज्ञा, समता व अहिंसा या बौद्ध मूल्यांचे पालन करण्याची प्रतिज्ञा दृढ होते.

Buddhist Vivah Paddhati अर्थात नवबौद्ध विवाह पद्धत एक आदर्श विवाह पद्धत मानली जाते.